RSS

Monthly Archives: માર્ચ 2011

સામાજિક વિજ્ઞાન ધોરણ-10 માર્ચ 2011 નું પ્રશ્ન પત્ર


Part – 1

March,2011

ધોરણ – 10

સામાજિક વિજ્ઞાન

1 અકીકના વેપારનું મહત્વનું કેન્દ્ર ગુજરાતમાં ક્યું છે?

A ખંભાત B અમદાવાદ C સુરત D ડીસા

2 ક્યા દેશ માટે ‘સૂજલામ’સૂફલામ’ શબ્દો વપરાય છે?

A ચીન B ગ્રીસ                    C મ્યાન માર        D ભારત

3 અતિ પ્રાચીન યુગથી ભારતની પ્રજા પર્યાવરણ પ્રેમી રહી છે,એમ શા પરથી કહી શકાય? તેના…..

A દેશ પ્રમથી       B વૃક્ષ પ્રેમથી C ઉત્સવ પ્રેમથી D કુટુંબ પ્રેમથી

4 કઇ પ્રજા ભારતની સૌથી પ્રાચીન પ્રજા છે?

A દ્રવિડ                B આર્મેનોઇડ          C નેગ્રીટો D ઑસ્ટ્રેલોઇડ

5 પ્રાકૃતિક વારસામાં કઇ બાબતોનો સમાવેશ થાય છે?

A સ્તૂપો અને ચૈત્યો B મંદિરો,મસ્જિદો    C નદીઓ અને વૃક્ષો D રાજમહેલો,કિલ્લાઓ

6 ક્યા ઝાડમાંથી ટોપલા,કાગળ અને રેયોન બનાવી શકાય છે?

A ટીમરૂ               B દેવદાર                      C વાંસ D સાગ

7 હિમાચલ અને જમ્મુ-કશ્મીરમાં ક્યાં ફળો વધુ થાય છે?

A સફરજન B કેળા                           C દ્રાક્ષ                                       D સંતરા

8 પૃથ્વી પર જળ સંસાધનનો મુખ્ય સ્ત્રોત ક્યો છે?

A નહેરો                 B વૃષ્ટિ C તળાવ                                    D કૂવા

9 દક્ષિણ અને પૂર્વનાં રાજ્યોમાં સિંચાઇ શેના દ્વારા વધારે થાય છે?

A તળોવો B વરસાદ                    C ટ્યુબવેલ                               D નહેરો

10 હિરાકુંડ યોજના કઇ નદી પર બનાવવામાં આવી છે?

A ચંબલ               B કૃષ્ણા                           C મહા D ગોદાવરી

11 આદ્યુનિક યુગનું બીજું નામ ક્યું છે?

A સત્યુગ            B આણુયુગ                        C કળિયુગ          D ખનિજયુગ

12 ક્યા ખનિજના ઉત્પાદનમાં ભારત વિશ્વમાં પ્રથમ સ્થાન ધરાવે છે?

A તાંબુ                B લોખંડ                             C અબરખ D એલ્યુમિનિયમ

13 સોલાર બેટરીથી ચાલતા વાહનો કયા શહેરમાં વપરાય છે?

A દિલ્હી B ચેન્નાઇ                             C કોલકાત્તા        D મુંબઇ

14 બાયોગેસ મેળવી લીધા પછી વધેલા કચરામાંથી શું બને છે?

A પથ્થર              B ખાતર C પ્લાસ્ટિક          D માટી

15 મોહેં-જો-દડો શહેરના રસ્તાઓની પહોળાઇ કેટલી હતી?

A 12 મીટર         B 8.40 મીટર                       C 9.75 મીટર D 8 મીટર

16 ત્રિમૂર્તિ નામની ભવ્ય મૂર્તિ કઇ ગુફામાં આવેલી છે?

A ઇલોરા            B એલિફન્ટા C અજન્તા             D મહાબલિપુરમ્

17 કવિ તિરુવલ્લુરનો પ્રખ્યાત ગ્રંથ……

A મણિમેખલાઇ    B શીલપ્પતિકારમ્                 C કુરલ D તોલકાપ્પિયમ્

18 શાસ્ત્રોમાં સૌથી પ્રાચીન શાસ્ત્ર ક્યું છે?

A ખગોળશાસ્ત્ર B વૈદકશાસ્ત્ર        C વાસ્તુશાસ્ત્ર        D ગણિતશાસ્ત્ર

19 લીલાવતી ગણિત ગ્રંથ કોણે લખ્યો હતો?

A વાગ્ભટ્ટે           B આર્યભટ્ટે                     C બૌદ્વાયને         D ભાસ્કરાચાર્યે

20 કોનું શિલ્પ કલાની દષ્ટિએ આંતરરાષ્ટ્રિય ખ્યાતિ ધરાવે છે?

A બ્રહ્માનું            B નટરાજનું C ગણપતિનું        D વિષ્ણુનું

21 ગણિતશાસ્ત્રના પિતા કોણ કહેવાય છે?

A ચરક             B બ્રહ્મગુપ્ત                       C આર્યભટ્ટ D ભાસ્કરાચાર્ય

22 વિજ્ઞાન એટલે………

A વ્યવસ્થિત જ્ઞાન B વિશેષ જ્ઞાન             C સમૃદ્ધ જ્ઞાન              D વ્યવહાર જ્ઞાન

23 પ્રવાસન ઉદ્યોગથી રાજ્યને ક્યો લાભ થાય છે?

A રાજકીય                   B સાંસ્કૃતિક                 C આર્થિક D સામાજિક

24 બેકાર વ્યક્તિઓની નોંધણી કરવાનું કામ કઇ સંસ્થા કરે છે?

A મામલતદાર કચેરી                          B રોજગાર વિનિમય કચેરી

C જિલ્લા પંચાયત કચેરી                    D કલેક્ટર કચેરી

25 મહિલા સશક્તિકરણની નીતિ ભારત સરકારે ક્યા વર્ષમાં અમલમાં મૂકી?

A1990                    B 2001 C 1992             D 2002

26 ભારતમાં દર એક લાખ વ્યક્તિએ ડૉક્ટરનું પ્રમાણ કેટલું છે?

A 61                          B 25                      C 51 D 15

27 ભારતના ક્યા રાજયમાં બળવા ખોરી નથી ચાલતી?

A આસામ           B છત્તીસગઢ        C નાગાલેન્ડ        D ગુજરાત

28 ક્રાન્તિકારીઓનો મુખ્ય હેતુ…….

A ભારતને આઝાદ કરવાનો હતો B અંગ્રેજ શાસનના વિરોધી ન હતા

C ધર્મિક કટ્ટરવાદી હતા                        D અંગ્રેજ લોકોના વિરોધી હતા

29 નાગરિકતાનું અનિવાર્ય લક્ષણ ક્યું છે?

A મિલકતો          B અધિકારો C ફરજો             D સાક્ષરતા

30  શ્રમનું સસ્તામાં સસ્તું સાધન ક્યું છે?

A વૃદ્ધો              B પુરુષો            C બાળકો D સ્ત્રીઓ

31  સરકારે કેન્દ્રિય લાંચરુશવત બ્યુરોની સ્થાપના ક્યારે કરી છે?

A 1981             B 1964 C 1999             D 1951

32 એશિયામાં સૌથી ઓછો ભ્રષ્ટાચાર ક્યા દેશમાં થાય છે?

A સિંગાપુર B ઇંગ્લેન્ડ           C અમેરિકા         D ભારત

33 ક્યા રાજયમાં સરના અને જહેડા ઉપવનો સમાજની માલિકીના છે?

A ઝારખંડ B બિહાર            C ઓરિસ્સા         D ઉત્તર પ્રદેશ

34 નવી દિલ્હીમાં આપણા ક્યા વારસાનું પ્રદર્શન કરતું સંગ્રહાલય છે?

A રેલ્વે B ઉદ્યોગ            C ખગોળ           D વિજ્ઞાન

35 કોણાર્કનું સૂર્યમંદિર ક્યા રાજયમાં આવેલું છે?

A ઓરિસ્સા B આંધ્રપ્રદેશ        C ઝારખંડ          D છત્તીસગઢ

36 રાષ્ટ્રિય સ્મારકોની સારસંભાળ ક્યા ખાતાને સોંપવામાં આવી છે?

A નાણાં            B શિક્ષણ            C પુરાતત્ત્વ D જમીન-સંરક્ષણ

37 સંસાધનોના આયોજનથી શું પ્રદૂષણ મુક્ત રહે છે?

A આબોહવા        B ખનિજો           C જંગલો           D પર્યાવરણ

38 ખનિજો ક્યા પ્રકારના સંસાધનો છે?

A રેગોલિથ         B અનવીનીકરણીય C માનવ સર્જિત    D નવીનીકરણીય

39 રેગોલીથમાં ફક્ત શું હોય છે?

A માટીકણો         B ખનિજ દ્રવ્યો C કાંકરા            D રીતી

40 ક્યા ભાગને નેશનલ મરીન પાર્ક તરીકે જાહેર કરવામાં આવ્યો છે?

A મનારનો અખાત    B ખંભાતનો અખાતા       Cચ્છનો અખાત D બંગાળાની ખાડી

41 વિક્રમચરિતમાં વૃક્ષોને કોની સમાન ગણવામાં આવ્યાં છે?

A રાજા                    B સંતપુરુષ C દેવ               D ભગવાન

42 ક્યા સ્થળે તાપવિદ્યુત મથક સાથે જળવિદ્યુત મથક પણ આવેલું છે?

A ધુવારણ          B ઉતરાણ                 C ઊકાઇ D સાબરમતી

43 સૌથી મોટું વિન્ડફાર્મ ગુચ્છ ભારતના ક્યા રાજ્યમાં છે?

A તમિલનાડુ B ગુજરાત                  C કર્ણાટક           D મહારાષ્ટ્ર

44 લોખંડ અને પોલાદ ક્યા પ્રકારના ઉદ્યોગ છે?

A સરકારી          B કૃષિ આધારિત       C ભારે D હલકો

45 ભારતનો પ્રથમ રેલમાર્ગ મુંબઇ અને ક્યા શહેર વચ્ચે શરૂ થયો હતો?

A બાન્દ્રા            B થાણા C પૂના                D કલ્યાણ

46 વિકાસશીલ દેશોમાં કુલ વસ્તીના કેટલા ટકા લોકો ગરીબ છે?

A 20               B 40               C 30 D 50

47 અન્ન,વસ્ત્ર અને રહેઠાણની જરૂરિયાતોને કેવી જરૂરિયાતો કહે છે?

A મોજશોખની જરૂરિયાતો               B સુખસગવડની જરૂરિયાતો

C પ્રાથમિક જરૂરિયાતો D કાર્યક્ષમતા જરૂરિયાતો

48 આર્થિક સુધારાનો યુગ ભારતમાં ક્યારથી શરૂ થયો?

A 1991 B 2001            C 1951             D 1981

49 પ્રદૂષણ ફેલાતું અટકે તે માટે બળતણ તરીકે શાનો ઉપયોગ થાય છે?

A ડીઝલ            B કેરોસીન                  C પેટ્રોલ               D પ્રાકૃતિક વાયુ C.N.G.

50 દેશભરમાં કેટલા I.T.I. કેન્દ્રો કાર્યરત છે?

A 720                    B 890                    C 4300 D 4600

Advertisements
 
 

પાવર પોઇન્ટ પ્રકરણ 13


પાઠ – 13

 
 

ગુજરાતના રાજપાલો


મહેંદી નવાઝ જંગ

૧-૫-૧૯૬૦ થી ૩૧-૭-૧૯૬૫

નિત્યાનંદ કાનુગો

૧-૮-૧૯૬૫ થી ૬-૧૨-૧૯૬૭ ૩

પી.એન.ભગવતી ૭-૧૨-૧૯૬૭ થી ૨૫-૧૨-૧૯૬૭

ડૉ.શ્રીમન્નારાયણ

૨૬-૧૨-૧૯૬૭ થી ૧૬-૩-૧૯૭૩

પી.એન.ભગવતી ૧૭-૩-૧૯૭૩ થી ૩-૪-૧૯૭૩

કે.કે.વિશ્વનાથન

૪-૪-૧૯૭૩ થી ૧૩-૮-૧૯૭૮

શ્રીમતી શારદા મુખર્જી

૧૪-૮-૧૯૭૮ થી ૫-૮-૧૯૮૩

પ્રો.કે.એમ.ચાંડી

૬-૮-૧૯૮૩ થી ૨૫-૪-૧૯૮૪

બી.કે.નહેરુ

૨૬-૪-૧૯૮૪ થી ૨૫-૨-૧૯૮૬

આર.કે.ત્રિવેદી

૨૬-૨-૧૯૮૬ થી ૨-૫-૧૯૯૦

મહિપાલસિંહ શાસ્ત્રી

૩-૫-૧૯૯૦ થી ૨૦-૧૨-૧૯૯૦

ડૉ.સ્વરૂપસિંહ

૨૧-૧૨-૧૯૯૦ થી ૩૦-૬-૧૯૯૫

નરેશચંદ્ર સક્સેના

૧-૭-૧૯૯૫ થી ૨૯-૨-૧૯૯૬

કૃષ્ણપાલસિંહ

૧-૩-૧૯૯૬ થી ૨૪-૪-૧૯૯૮

અંશુમનસિંહ

૨૫-૪-૧૯૯૮ થી ૧૫-૧-૧૯૯૯

બાલક્રિશ્નન ૧૬-૧-૧૯૯૯ થી ૧૭-૩-૧૯૯૯

સુંદરસિંહ ભંડારી

૧૮-૩-૧૯૯૯ થી ૬-૫-૨૦૦૩

કૈલાશપતિ મિશ્રા

૭-૫-૨૦૦૩ થી ૨-૭-૨૦૦૪

ડૉ.બલરામ ઝાખડ ૩-૭-૨૦૦૪ થી ૨૩-૭-૨૦૦૪

નવલકિશોર શર્મા

૨૪-૭-૨૦૦૪ થી ૨૪-૭-૨૦૦૯

શ્રી એસ.સી જમીર

૨૪-૭-૨૦૦૯ થી ૨૬ – ૧૧ –  ૨૦૦૯

શ્રી મતી કમલાદેવી

૨૭- ૧૧ –  ૨૦૦૯ થી ચાલુ

 
 

ગુજરાતના મુખ્ય મંત્રીઓ


ડૉ. જીવરાજ નારાયણ મહેતા

૧ મે, ૧૯૬૦ – ૩ માર્ચ, ૧૯૬૨

૩ માર્ચ, ૧૯૬૨ – ૧૯ સપ્ટેમ્બર, ૧૯૬૩

શ્રી બળવંતરાય મહેતા

૧૯ સપ્ટેમ્બર, ૧૯૬૩ – ૨૦ સપ્ટેમ્બર, ૧૯૬૫

૧૯ સપ્ટેમ્બર, ૧૯૬૩ – ૨૦ સપ્ટેમ્બર, ૧૯૬૫

શ્રી હિતેન્‍દ્ર કે. દેસાઇ

૨૦ સપ્ટેમ્બર, ૧૯૬૫ – ૩ એપ્રિલ, ૧૯૬૭

૩ એપ્રિલ, ૧૯૬૭ – ૬ એપ્રિલ, ૧૯૭૧

૭ એપ્રિલ, ૧૯૭૧ – ૧૨ મે, ૧૯૭૧ ૩

શ્રી ઘનશ્‍યામભાઇ સી. ઓઝા

૧૭ માર્ચ, ૧૯૭૨ – ૧૭ જુલાઇ, ૧૯૭૩

શ્રી ચીમનભાઇ જે. પટેલ

૧૮ જુલાઇ, ૧૯૭૩ – ૯ ફેબ્રુઆરી, ૧૯૭૪

૪ માર્ચ, ૧૯૯૦ – ૧૭ ફેબ્રુઆરી, ૧૯૯૪

શ્રી બાબુભાઇ જે. પટેલ

૧૮ જુન, ૧૯૭૫ – ૧૨ માર્ચ, ૧૯૭

૧૧ એપ્રિલ, ૧૯૭૭ – ૧૭ ફેબ્રુઆરી, ૧૯૮૦

શ્રી માધવસિંહ એફ. સોલંકી

૭ જૂન, ૧૯૮૦ – ૧૦ માર્ચ, ૧૯૮૫

૧૧ માર્ચ, ૧૯૮૫ – ૬ જુલાઈ, ૧૯૮૫

૧૦ ડીસેમ્બર, ૧૯૮૯ – ૪ માર્ચ, ૧૯૯૦

શ્રી અમરસિંહ ચૌધરી

૬ જુલાઈ, ૧૯૮૫ – ૯ ડીસેમ્બર, ૧૯૮૯

શ્રી છબિલદાસ મહેતા

૧૭ ફેબ્રુઆરી, ૧૯૯૪ – ૧૪ માર્ચ, ૧૯૯૫

શ્રી કેશુભાઇ પટેલ

૧૪ માર્ચ, ૧૯૯૫ – ૨૧ ઓક્ટોબર, ૧૯૯૫

૪ માર્ચ, ૧૯૯૮ – ૬ ઓક્ટોબર, ૨૦૦૧

શ્રી સૂરેશચંદ્ર મહેતા

૨૧ ઓક્ટોબર, ૧૯૯૫ – ૧૯ સપ્ટેમ્બર, ૧૯૯૬

શ્રી શંકરસિંહજી વાઘેલા

૨૩ ઓક્ટોબર, ૧૯૯૬ – ૨૭ ઓક્ટોબર, ૧૯૯૭

શ્રી દિલીપભાઇ પરીખ

૨૮ ઓક્ટોબર, ૧૯૯૭ – ૪ માર્ચ, ૧૯૯૮

શ્રી નરેન્‍દ્ર મોદી

૨૨ ડિસેમ્બર, ૨૦૦૨ – ૨૪ ડિસેમ્બર, ૨૦૦૭

૨૫ ડિસેમ્બર, ૨૦૦૭ –

 
 

આપણો સાંસ્કૃતિક વારસો પાઠ –1


વિશ્વમાં એશિયા ખંડ વિસ્તાર અને જનસંખ્યા બંનેની ર્દષ્ટિએ સૌથી મોટો ખંડ છે.

એશિયા ખંડમાં ભારત વિસ્તાર અને  વસ્તીમાં મોટો દેશ  છે.

ભારતની ધરતી સુજલામ અને સુફલામ છે.

સિંધુ ખીણની સંસ્કૃતિ ના લોકોથી આજ દીન સુધીના લોકોએ ભારતને પોતાની બુધ્ઘિશક્તિ, આવડત અને કૌશલ્યો દ્વારા સમૃદ્ઘ બનાવ્યું છે.

ભારતની સંસ્કૃતિના ઘડતરમાં કોનેકોને ફાળો આપ્યો છે?

ભારતની સંસ્કૃતિના ઘડતરમાં અસંખ્ય ઋષિમુનિઓ, સંતો, વિદુષિઓ, ઇતિહાસવિદો, વિદ્વાનો, વૈજ્ઞાનિકો, સંશોધકો, કલાકારો, કારીગરો વગેરેએ સંસ્કૃતિના ઘડતરમાં ફાળો આપ્યો છે.

માનવસમાજ અને પ્રાણીસમાજ વચ્ચે પાયાનો તફાવત ક્યો છે?

સંકૃતિ અને સભ્યતાનો છે.

સંસ્કૃતિનો અર્થ

માનવ મનનું ખેડાણ

ગુફા થી ઘર સુધીની માનવ વિકાસની યાત્રા.

સંસ્કૃતિ એટલે કોઇ પણ પ્રજાસમૂહની આગવિ જીવનશૈલી છે.

સંસ્કૃતિમાં વિચારો, બુદ્ઘિ, કલા-કૌશલ્ય અને સંસ્કારિતાના મૂલ્યો નો સમાવેશ થાય છે.

ઇતિહાસવિદો અને વિચારકોના મતે સંસ્કૃતિની ઉષા ભારતમાં પ્રગટી હતી.

ભારતિય સંસ્કૃતિ ઉપયોગીતાના સંદર્ભવાળી અને વ્યવસ્થિ અને આયોજનપૂર્વકની હતી.

ભારતિય સંસ્કૃતિ સત, ચિત અને આનંદ ની અનુભૂતિનું સામર્થ્ય ધરાવતી હતી.

ભારતીય સંકૃતિનું મુખ્ય ધ્યેય

ધર્મ, અર્થ, કામ અને મોક્ષ છે.

ભારતિય સંસ્કૃતિના વિશિષ્ટ લક્ષણો

(1) પ્રાચીનતા અને સાતત્ય

(2) વિવિધતામા એકતા

(3) સહિષ્ણુતા

(4) આધ્યાતમિકતા અને ભૌતિક વાદનો સંગમ

અનેક વિચાર ધારાનું સંગમર્તીથ બીજી સંસ્કૃતિના સારા પાસાઓનો  સ્વીકાર

પોતાની સંસ્કૃતિના ફેલાવા માટે કોઇ  પણ પ્રજા પર આક્રમણ ર્ક્યું નથી.

ભારતનો સમૃદ્વ વારસો ભારતના સમૃદ્ધ વારસાના કારણો

ભારત અનેક ભૌતિક અને ભૌગોલીક વિશિષ્ટતાઓ ધરાવે છે.

પરસપર વારસાનુ આદાન પ્રદાન

અનેક પ્રજા ભારતમાં આવીને ભળી ગઇ છે

વારસો

વારસો એક બાજુ એ કોઇ એક સ્થાન, ક્ષેત્ર અથવા તો પ્રદેશ સાથે જોડાયેલો હોય છે.

વારસો બીજી તરફ એક કુંટુંબ, સમુદાય સાથે જોડાયેલો હોય છે. તે તેની એક વિશિષ્ટ ઓળખ પણ આપે છે.

વારસા ના પ્રકારો (1 ) પ્રાકૃતિક વારસો ( 2)  સાંસ્કૃતિક વારસો

પ્રાકૃતિક વારસો  એટલે શું?

પ્રકૃતિ, પર્યાવરણ અને માનવ જીવનની વચ્ચેના નિકટતમ સંબંધોનું પરિણામ

પ્રાકૃતિક વારસોમાં પર્વતો, વનો, રણો, નદીઓ, ઝરણા,સાગરો, ઋતુઓ,તરુઓ, વેલા-લતાઓ જીવજંતુંઓ  વગેરેનો સમાવેશ

થાય છે.

નદી,પર્વતો, વૃક્ષો, પશુઓ વગેરે પ્રકૃતિના તત્વોને આપણે દૈવી  રૂપે સ્વીકારેલ છે.

નદીઓને આપણએ લોકમાતા તરીકે ઓળખીએ છીએ.

તુલસી,પીપળો,વડ વગેરેની આપણે પૂજા કરીએ છીએ.

કેટલાય પશુ- પક્ષીઓને દેવતાઓના વાહન તરીકે સ્વીકાર કર્યો  છે.

પ્રકૃતિ સાથેનો આપણો વ્યવહાર શ્રદ્ઘાપૂર્વકનો રહ્યો છે.

આપણા  શાસ્ત્રીય અને લોકસંગીતને પ્રકૃતિ અને ઋતુઓ  સાથે ગાઢ સંબંઘ છે.

કેટલાય રાગો તો  દિવસના જુદા જુદા પ્રહરના આધારે છે.

આપણા ગીતો, કવિતાઓ  તહેવારો અને ચિત્રાકંનો પ્રકૃતિ પર જ આધારીત છે.

આયુર્વેદીક, યુનાની અને પ્રાકૃતિક ચિકિત્સા પધ્ધતી પ્રકૃતિ પર આધારીત છે.

આપણા પ્રકૃતિક વારસાના ઘડતરમાં ભૂમિર્દશ્યો, નદીઓ, વનસ્પતિઓ અને વન્યજીવોએ અગત્યનો ભાગભજવ્યો છે.

ભૂમિર્દશ્યો ભૂમિ- આકારોદ્વારા ભૂમિર્દશ્યોનું સર્જન થાય છે.

દા.ત. હિમાલય  ભારતની પ્રજાને નદીઓ ઝરણા, તરાઇના જંગલો ની ભેટ આપેલ છે.

આવા ભૂમિર્દશ્યો લોકોના જીવનના વિવિધ પાસાઓ પર ગાઢ અસર કરે છે,

દા.ત  વ્યવસાયો, રીવાજો, રહેણીકરણી વગેરે…

નદીઓ

ભારતમાં નદીઓ લોકમાતાઓ રહી છે.

ભારતની સંસ્કૃતિ સિંધુ અને રાવી નદી કિનારે પાંગરી હતી.

ગંગા,રાવી સિંધુ, નર્મદા, યમુના, સરસ્વતી વગેરે નદીઓ ની પ્રગાઢ અસર લોકજીવનપર છે.

પીવા,વપરાશ અને સિંચાઇ માટેનું પાણી   –

નદી કિનારાની માટી નો વાસણો, મકાનો, લિંપણ વગેરેમાં ઉપયોગ કર્યો છે.

નદીએ કલાસૂઝ અને કૌશલ્ય વિકાસમાં ઘણો મોટો ફાળો આપ્યો છે.

વનસ્પતિ

પ્રાચીન સમયથી ભારતના લોકો પર્યાવરણ પ્રેમી છે.

આપણા દેશમાં વડ,પીપળો, લીમડો, તુલસી વગેરેને પવિત્ર ગણવામાં આવે છે.

આંબળા, હરડે, બહેડા, કુંવરપાઠુ, તુલસી વગેરે આપણા ઔષધિય છોડ છે.

તુલસીના છોડની આપણે પૂજા કરીએ છીએ. અને વડસાવિત્રીનુ વ્રત કરીએ છીએ

વન્ય જીવન

આપણો દેશ પ્રાણીપ્રેમી અને પ્રકૃતિપ્રેમ ધરાવતો દેશ છે.

ભારતીય સંસ્કૃતિને પ્રાણીઓ વૈવિધય સભર બનાવે છે.

મૃત હાથીના દંતશૂળ અને વાધ- સિંહના ચામડા મૂલ્યવાન છે.

ભારતે રાષ્ટ્રચિહનમાં સિંહની આકૃતિ મૂકીને તેનું મુલ્ય પિછાણું છે.

ભારતે વન્ય જીવન માટે કાયદો કર્યો છે. તેમજ અભયારણ્યો પણ સર્જ્યા છે.

 
1 ટીકા

Posted by on માર્ચ 15, 2011 in પ્રકરણ

 

ભારત કૃષિ સંસાધન – 10


કૃષિમાં ટેકનિકલ અને સંસ્થાનગત સુધારા

  • ટેકનિકલ સુધારા

ભારતમાં કૃષિક્ષેત્રે ઘણા ટેકનિકલ સુધારા આવેલ છે અને તેના પરિણામે કૃષિ આધુનિક બની રહી છે.
ભારતમાં ખેતીકીય સાધનોનું યંત્રીકરણ થયું છે
પહેલા ખેડુત રહેંટ, હળ, બળદગાડાનો ઉપયોગ કરતો હતો
આજે સબમર્સિબલ કે મોનોબ્લોક પંપ, ટ્રેકટર, ટ્રેલર્સ, થ્રેસર્સનો ઉપયોગ કરે છે
ખેતીમાં સિંચાઇ ક્ષેત્રે આજે સગવડતાઓ વધી છે.આજે દેશનો લગભગ 40% ભાગ સિંચાઇનો લાભ મેળવતો થયો છે.

સિંચાઇની સગવડો ટપક સિંચાઇ, ફુવારા પધ્ધતિ વગેરેનો ઉપયોગ કરી વધુ ઉત્તપાદન મેળવે છેસુધારેલા બિયારણો,અને સંકર જાતોનો ઉપયોગ કરે છે
રાસાયણીક ખાતરો – N.P.K.(નાઇટ્રોજન, ફૉસ્ફરસ, અને પોટાશ) D.A.P.(ડાયએમોનિયા ફૉસ્ફેટ) અને યુરિયાનો ઉપયો કરે છે

જૈવિક ખાતરો – બાયો ફર્ટિલાઇઝરનો ઉપયોગ કરે છે

સહાય અને રાહતો – સરકાર બિયારણ અને ખાતરો ખરીદવા તથા જંતુ નાશક દવાઓ ખરીદવા માટે આર્થિક મદદ કરે છે
ખેડુત પાક રક્ષણ માટે જંતુનાશક દવાઓ અને બાયો કંટ્રોલ (જૈવિક) નો ઉપયોગ કરે છે
માહિતી – સરકાર દ્વારા રેડિયો, ટી.વી, વર્તમાનપત્રો તથા ગ્રામ સેવકોના માધ્યમથી કૃષિ સંશોધનો ખેડુતને પહોંચાડે છે
ખેડુત તાલિમ કેન્દ્રો ની સ્થાપના કરે છે અને તાલિમ આપે છે
કૃષિવિદો અને કૃષિ વૈજ્ઞાનીકો
કૃષિયુનિવર્સિટીઓ અને કૉલેજોંની સ્થાપના દરેક રાજયમાં કરવામાં આવી છે
ગુજરાતમાં બનાસ કાંઠા જિલ્લાનાં દાંતીવાડા ખાતે સરદાર પટેલ કૃષિ યુનિવર્સિટી સ્થાપવામાં આવી છે
સંશોધન કરતી સંસ્થાઓ
ICAR – ઇન્ડિયન કાઉન્સિલ ઑફ એગ્રીકલ્ચરલ રીસર્ચ
DARE – ડિપર્ટમેન્ટ ઑફએગ્રીકલ્ચરલ રીસર્ચ એન્ડ એજ્યુકેશન
સરકાર સબસિડી આપીને ખેડૂતની મદદ રૂપ થાય છે

  • સંસ્થાન ગત સુધારાઓ

સરકારે જમીનદારી પ્રથા નાબૂદકરી ખેડુતોનુ શોષણ અટકાવ્યું છે
ખેડેતેની જમીનના કાયદા દ્વારા ખેડનારને જમીન માલિકનો સાચો હક્ક આપ્યો છે
જમીન ટોચ મર્યાદાના કાયદા દ્વારા જમીન માલિકીની અસમાનતા દૂર કરેલ છે
(અહિંયા વિનોબા ભાવે દ્વારા કરવામાં આવેલ ભૂદાન યજ્ઞનો ઉલ્લેખ યોગ્ય ગણા છે.તેઓએ ભારતનાં ગામડાંમાં ફરી કધુ જમીન ધરાવનારને એક હિસ્સો દાન કરવા વિનંતી કરતા
જમીન એકત્રીકરણના કાયદા દ્વારા નાના નાના જમીનના ટૂકડાને એકત્રીત કરાયા છે
ખેડૂતોને આર્થિક મદદ માટે કૃષિ ધિરાણ યોજના શરૂ કરવામાં આવી છે
ખેડૂતોને પોતની પેદાશોના પોષણક્ષમ ભાવ મળી રહે તેમાટે સહકારી મંડળીઓ, ખરીદ-વેચાણ સંધ, સહકારી ધોરણે ગોદામો, પરિવહનો અને સંદેશાવ્યવહારની સગવડો ઉભીકરવામાં આવી છે
કૃષિપાક વીમાયોજના દ્વારા ખેડૂતોને વીમાકીય રક્ષાણ પૂરું પાદવામાં આવે છે

ખરીદ – વેચાણ સંઘો
GROFED – ગુજરાત તેલીબિયાં ઉત્પાદક સંઘ
GUJCOMASOL – ગુજરાત સ્ટેટકો-ઑપરેટિંગવ માર્કેટિંગ સોસાયટી લિમિટેડ
N.D.D.B. – રાષ્ટ્રીય ડેરી વિકાસ નિગમ

  • કૃષિ સુધારાની અસરો

કૃશિમાં આવેલ ઉપર્યુક્ત પરિણામે કૃષિમાં હરિયાળી ક્રાંતિ આવી છે
અનાજ ઉત્પાદનમાં વધારો થયો તેથી નિકાસ કરી શકાય છે
સઘન કૃષિ અને કૃષિ વિસ્તરણ શકય બન્યા છે
ખેડૂતોની આવક વધી તેથી તેમની આર્થિક સ્થિતિમાં સુધારો થયો છે
રોજગારી ક્ષેત્રે સુધારો અને રાષ્ટ્રીય વિકાસમાં પરિવર્તન આવ્યું છે
રાસાયણીક ખાતર અને જંતુનાશક દવાના વધુ ઉપયોગના કારણે જમીન પ્રદૂષણનો પ્રશ્ન ઉભો થયો છે
આવા પ્રદૂષણના કારણે માનવીના સ્વાસ્થ્યને માઠી અસર થઇ છે
જૈવ રસાયણથી જમીનની ફળદ્રુપતા વધે છે. અને પાકની સંકરણ જાતોથી ઉત્પાદન વધે છે.

  • ભારતના અર્થતંત્રમાં કૃષિનુ મહત્વ

રાષ્ટ્રીય આવકના 26% કૃષિ ક્ષેત્રમાં થી મળે છે
64% લોકોને રોજગારી આપે છે
કૃષિ દ્વારા ખાધ સામગ્રીને લગતા પ્રોસેસિંગ ઉધોગ, સુતરાઉ કાપડ ઉધોગ, ખાંડ ઉધોગ, કાગળ ઉધોગ વગેરેને કચો માલ પુરો પાડે છે
ચા, કૉફી, કપાસ, શણ, તેજાના, તમાકુ વગેરેની નિકાસ દ્વારા વિદેશી હૂંડિયામણ પ્રાપ્ત થાય છે
લોકોને ખોરાક પુરો પાડે છે
ખેતી સાથે પશુપાલન કરી પુરક રોજગારી મેળવવામાં આવે છે
ભારત કૃષિ પ્રધાન દેશ છે
ભારતની વસ્તીનો મોટો સમુદાય કૃષિ ક્ષેત્રે રોકાયેલો છે.
ભારતમાં લગભગ 64% લોકોને કૃષિમાંથી રોજગારી મળે છે
કૃષિ વરસાદ પર આધારીત છે અને ભારતમાં વરસાદ અનિયમિત અને અનિશ્વિત હોય છે
તેથી ઘણી વખત કૃષિ નિષ્ફળ જાય છે અને ખેડૂતો બેરોજગાર બને છે.આની અસર રાષ્ટ્રીય અર્થકારણ પર પડે છે
જો સિંચાઇની સગવડ વધારવામાં આવે ,ઉધોગનો વિકાસ કરી ખેતી પરનું ભારણ ઓછું કરવામાં આવે તો કૃષિ અને ખેડૂતોનો વિકાસ થાય

  • અનાજ સંરક્ષણ

આજે કોઇ પણ દેશમાટે અનાજ સુરક્ષા જરૂરી છે.જો અનાજની માંગ વધતી જતી હોય અને અનાજની મોટો પાયે આયાત કરવી પડેતો તે દેશની રાજકીય સ્વાતંત્રતા જોખમાય છે.
ભારતમાં અનાજ ઉત્પાદન ક્ષેત્રે પ્રગતી થઇ છે
1950 માં 510 લાખ ટન અનાજ ઉત્પાદન થયું હતું
1999-2000 માં 2090 લાખ ટન અનાજ ઉત્પાદન થયું હતું
જોકે તેની સામે ભારતમાં વસ્તીમાં પણ વધારો થયો છે
1951માં વસ્તી આશરે 36 કરોડ 10 લાખની હતી તે
2001 માં 102.70 કરોડની થઇ છે
ભારતમાં 2001માં રાષ્ટ્રીય ભંડારમાં 4.47 લાખ અનાજ હતું
દુષ્કાળ સમયે આ અનામત અનાજ ભંડાર દ્વારા પરિસ્થિતિનો સામનો કરી શકાય છે
1999-2000 માં ભારતમાં ગરીબી રેખા નીચે જીવતા લોકો 26% હતા
આપણી પાસે અનાજનો ભડાંર ભરેલો હોવા છતા કેટલાક લોકોને બે ટંકનું ભોજન મળતું નથી
આજે આપણે ધાન્ય પાકોને બદલે રોકડીયા પાકોને મહત્વ આપ્યું છે તેથી અનાજ ઉત્પાદન ઘટતું જાય છે જમીનમાં ક્ષારીય તત્વોનું પ્રમાંણ વધતું જાય છે
જંતુનાશક દવાઓ અને રાસાયણીક ખાતરના વધુ પડતા ઉપયોગના કારણે જમીનની ફળદ્રુપતા ઘટતી જાય છે
આ પરિસ્થિતિના નિવારણ માટે વૈજ્ઞાનીકોએ સજીવખેતી, સંકરણ કરેલી પાક પધ્ધતીઓ, જૈવિક ખાતરોનો ઉપયોગ જેવા સંશોધનો કરવા પડ છે.

  • ભારતની ખેતી પર વૈશ્વિકરણની અસર

ભારતે કૃષિ ક્ષેત્રે વૈશ્વિકરણની નીતિ અમલમાં મૂકી છે
તેનો ઉદેશ ભારતની અર્થવ્યવસ્થાને વિશ્વની અર્થવ્યવસ્થા સાથે જોડે નક્કી કરેલા લક્ષ્યાંકો નિશ્વિત સમયમાં પૂર્ણં કરવા

  • વૈશ્વિકી કરણથી ખેતી ક્ષેત્રે આવેલ પરિવર્તનો

ખેત પેદાશોનું પ્રમાણ,પ્રકાર અને સ્વરૂપ બદલાયા છે
ખેત પેદાશોની આયાત – નિકાસ મુક્ત થઇ છે
ગુજરાતના તલ અને મરચા ચીનનાં બજારમાં મળે છે
વિશ્વનાં વિવિધ ફળો ભારતના બજારમાં મળે છે
ઉત્પાદકોને વૈશ્વિક બજાર મળતા પેટન્ટં રજિસ્ટ્રેશનની જરૂર ઉભી થઇ છે
આપણી ગુણવતાસભર ઉત્પાદનોની પેટન્ટં દેશના નામે નોંધાવવી જરૂરી બની છે

કૃષિ સુધારા

  • ટેકનીકલ સુધારા

યંત્રીકરણ, સિંચાઇ . સુધારેલા બિયારણો, રાસાયણિક ખાતર, જંતુનાશક દવા, પ્રચાર માધ્યમો, કૃષિ સંશોધનો

  • સંસ્થાનગત સુધારા

જમીનદારી પ્રથાનો અંત, જમીન સુધારણા, કૃષિ ધિરાણ, પાક વીમા યોજના, કૃષિ વેચાણ કેન્દ્રો, સહકારી ધોરણે શીતગૃહ,બજાર

 
Leave a comment

Posted by on માર્ચ 13, 2011 in પ્રકરણ

 

ભારત કૃષિ પ્રકરણ – 10


ભારતની કૃષિપેદાશો
ધાન્યપાકો – ઘઉં,જવ,ડાંગર,બાજરી,જુવાર,મકાઇ

કઠોળ – તુવેર,મગ,ચણા,વાલ,મઠ તેલિબિયાં – મગફળી,તલ,સોયાબીન,સરસવ,એરંડો

પીણાં – ચા – કૉફી, કોકો

રોકડિયા પાક – કપાસ,શેરડી,શણ,તમાકુ

અન્ય પાક – વિવિધફળો,કઠોળ,શાકભાજી,ફૂલો
ખરીફ પાક – ચોમાસામાં લેવામાં આવતા પાકને ખરીફ પાક કહેવામાં આવે છે
જૂન-જુલાઇ થી ઑકટોબર-નવેમ્બરસુઘીનો સમય ગાળો છે
ડાંગર,મકાઇ,જુવાર,બાજરી,કપાસ, વગેરે પાકો લેવામાં આવે છે
રવિ પાક – શિયાળામાં લેવામાં અવતા પાકોને રવિ પાકો કહે છે
ઑકટોબર-નવેમ્બર થી માર્ચ-એપ્રિલ સુધીનો સમય ગાળો
ઘઉં, ચણા, જવ, સરસવ વગેરે પાકો રવિ પાકો છે
જાયદ પાકો – ઉનાંળામાં લેવામાં આવતા પાકોને જાયદ પાકો (ઉનાળું પાકો) કહે છે
માર્ચથી જૂન સુધીનો સમયગાળો છે
તળબૂચ, કાકડી વગેરે વિવિધ પાકો લેવામાં આવે છે
મુખ્ય કૃષિ પાકો

  • ધાન્ય પાક

ભારતના કુલ વાવેત વિસ્તારના 75%માં ઘાન્ય પાકોનુ વાવેત થાય છે
અને કુલ કૃષિ ઉત્પાદનના 50% ઉત્પાદન હિસ્સો ધરાવે છે

  • ડાંગર

ઉષ્ણ કટિબંધીય ખરીફ પાક છે. સિંચાઇની મળતી જતી સગવડના પરિણામે હવે તે ઉનાળામાં પણ લઇ શકાય છે.
જમીન નદીઓના મેદાનની કે મુખત્રિકોણ પ્રદેશની કાંપની ફળદ્રુપ જમીન
તાપમાન – 300 થી 400 સે ગરમ અને ભેજવાળી આબોહવા
વરસાદ – 100 સેમી કરતા વધુ
ઉત્પાદન કરતારાજયો -પ.બંગાળા,તમિલનાડું આંધ્રપ્રેદેશ,ઓરિસ્સા,ઉત્તર પ્રદેશ,બિહાર
ગુજરાતમાં – પંચમહાલ,અમદાવાદ,ખેડા
વિશેષતા- કુલ વાવેત વિસ્તારનાં ¼ ભાગમાં (25%) ડાંગરનુ વાવેતર થાય છે
ઉત્પાદનમાં વિશ્વમાં ચીન પ્રથમ સ્થાન ધરાવે છે.
ભારત બીજા સ્થાને આવે છે
ભારત ચોખાની નિકાસ – યુ.એસ અને યુ.એ.ઇ.દેશોમાં કરે છે

  • ઘંઉ

ભારતમાં ડાંગર પછી ઘઉં મહત્વનો કૃષિ પાક છે.
કુલ વાવેતર વિસ્તારના છઠ્ઠા ભાગમાં વાવેતર થાય છે.
ઘઉં સમશીતોષ્ણ કટિંબંધય રવિ પાક છે.
જમીન કાળી કે ફળદ્રુપ ગોરાડું
તાપમાન – 200 થી300 સે
વરસાદ – 45 થી 75 સેમી
ઉત્પાદનકરતા રાજયો – પંજાબ, હરિયાણા, મધ્ય પ્રદેશ, બિહાર
ગુજરાતમાં – મહેસાણા ,રજકોટ, જૂનાગઢ,ખેડા
વિશેષતા– ઘંઉ અનાજનો રાજા કહેવાય છે
પંજાબ ઘંઉનો કોઠાર કહેવાય છે
ગુજરતમાં ભાલ પ્રદેશમાં ભાલિયા ઘંઉ થાય છે
પોષક તત્વોની ર્દષ્ટિએ ઘઉંમાં કાર્બોહાઇડ્રેટસ,પ્રોટીન,ચરબી ઉપરાંત લોહ અને ફોસ્ફરસ જેવાં તત્વો સામેલ હોય છે. ઘઉંમાંથી રોટલી, ભાખરી,બિસ્કિટ,બ્રેડ જેવી વાનગીઓ બને છે. આથી ઘઉંને અનાજનો રાજા કહેવામાં આવે છે.

  • જુવાર,બાજરી,મકાઇ

જુવાર,બાજરી,મકાઇ,જવ એ જાડા ધાન્ય પાક તરીકે ઓળખાય છે.

  • જુવાર

ડાંગર અને ઘઉંના પાક પછી જુવાર ભારતમાં સૌથી વધુ ઉત્પન્ન થતું ધાન્ય છે. જુવારનો પાક ઓચા વરસાદ વાળા વિસ્તારમાં લઇ શકાય છે.
જમીન ગોરાડુ જમીન
તાપમાન – 180 થી 320 સે
વરસાદ – 30 થી 60 સેમી
ઉત્પાદનકરતા રાજયો – મહારાષ્ટ્ર, કર્ણાટક, મધ્યપ્રદેશ, આંધ્રપ્રદેશ, તમિલનાડું

  • બાજરી

જમીન – રેતાળ અને ઓછી ફળદ્રુપ જમીન
તાપમાન – 21 થી 24 સે
વરસાદ – 40 થી 50 સેમી
ઉત્પાદનકરતા રાજયો – ગુજરાત, મહારાષ્ટ્ર, ઉત્તરપ્રદેશ, હરિયાણા,રાજસ્થાન
ગુજરાત – બનાસકાંઠા, સાબરકાંઠા, કચ્છ
વિશેષતા– ભારતમાં રાજસ્થાનમાં સૌથી વધુ ઉત્પાદન થય છે
ગુજરાતમાં બનાસકાંઠામાં વધુ ઉત્તપાદન થાય છે

  • મકાઇ

જમીન – ઢોળાવવાળી, કાળી, કઠણ,પથરાળ જમીન કે જેમાં પાણી નીતરી જાય
તેવી જમીન માફક આવે છે.
તાપમાન – 210 થી 270 સે
વરસાદ – 50 થી 100 સેમી
ઉત્પાદનકરતા રાજયો – મધ્યપ્રદેશ, મહારાષ્ટ્ર, ગુજરાત, કર્ણાટક,
વિશેષતા– પહાડી વિસ્તારનાં લોકોનો મુખ્ય ખોરાક છે.

  • કઠોળ

મગ,મઠ,મસુર,ચણા,અડદ,તુવેર,વાલ,વટાણાં વગેરે કઠોળ પાક ગણાય છે.
અડદ અને મગ એ બંને ખરીફ પાક છે. મસુર,ચણા રવિપાક છે. કઠોળનું ઉત્પાદન મધ્ય કે ઓછા વરસાદવાળા પ્રદેશમાં થાય છે. ભારતમાં મોટાભાગના રાજ્યોમાં જુદાજુદા કઠોળ પકનું ઉત્પાદન થાય છે.

  • તેલિબિયા

દેશના જુદાજુદા વિસ્તારમાં ઋતુ અનુસાર મગફળી,તલ,એરંડા,સરસવ,સોયાબીન જેવાં તેલિબિયાંના પાક લેવામાં આવે છે. મગફળી,સરસવ,તલ, તેમજ વર્તમાન સમયમાં કપાસિયા અને સૂર્યમુખીનો ઉપયોગ ખાદ્ય તેલ તરીકે વધુ થાય છે.

  • મગફળી

બધાં તેલિબિયામાં મગફળી સૌથી મહત્વનું સ્થાન ધરાવે છે.
જમીન કાળી, કસવાળી, ગોરાડું અને લાવાની રેતીમિશ્રિત જમીન માફક
આવે છે.
તાપમાન 200 થી 250 સે
વરસાદ 50 થી 75 સેમી
ઉત્પાદનકરતા રાજયો – ગુજરાત, આંધ્રપ્રદેશ તમિલનાડુ, મહારાષ્ટ્ર
વિશેષતા – ગુજરાતના જૂનાગઢ જિલ્લામાં સૌથી વધુ ઉત્તપાદન
થાય છે

  • સરસવ

ઉત્પાદનકરતા રાજયો – ઉત્તરપ્રદેશ, રાજસ્થાન, અસમ, હરિયાણા, મધ્ય પ્રદેશ
બિહાર

  • નાળિયેરી

નાળિયેરીના પાકને દરિયા કિનારાની ક્ષારવાળી જમીન,ગરમ અને ભેજવાળી આબોહવામાં લેવામાં આવે છે.
ભારતમાં કર્ણાટક, કેરલ, તમિલનાડુ, અંદામાન-નિકોબારમાં નાળિયેરીના બગીચા આવેલા છે.
નાળિયેરીનાં કોપરામાંથી તેલ મેળવાય છે. આપણે તેને કોપરેલ કહીએ છીએ,

  • તલ

તલ વર્ષા આધારિત પાક છે. આ પાક ઉત્તર ભારતમાં ખરીફ પાક તરીકે અને દક્ષિણ ભારતમાં રવિ પાક તરીકે લેવામાં આવે છે.
ભારતનાં મોટાભાગના રાજ્યમાં આ પાક થાય છે.
ભારતમાં ગુજરાતા,તમિલનાડુ,પ.બંગાળા,કર્ણાટકમાં વધુ થાય છે.

  • એરંડો

એરંડો ખરીફ પાક છે.
વિશ્વના કુલ ઉત્પાદનનો 20% હિસ્સો ભારત ઉગાડે છે. ગુજરાત,આંધ્રપ્રદેશ,રાજસ્થાન વગેરે એરંડો ઉત્પાદન કરતા મુખ્ય રાજ્યો છે.

  • ચા

ભારત ચાનું સૌથી વધુ વવેતર,ઉત્પાદન અને નિકાસ કરતું રાષ્ટ્ર છે.
જમીન – પાણી સહેલાઇથી વહીજાય તેવી પહાડી ઢોળાવવાળી અને લોહતત્વવાળી
તાપમાન – 200 થી 300 સે
વરસાદ – 200 સેમી
ઉત્પાદનકરતા રાજયો – અસમ, પ,બંગાળા, ઉત્તરાંચલ, ઉત્તરપ્રદેશ, તમિલનાડુ,
કર્ણાટક,
વિશેષતા– અસમમાં સૌથી વધુ ઉત્તપાદન
વિશ્વવમાં ભારતનું સ્થાન પ્રથમ છે.

  • કૉફી

કૉફીના પાકને પહાડી ઢોળાવ પર સૂર્યનો સીધો તાપ ન પડે તે રીતે કોઇ મોટા ઝાડની છાંયામાં ઉછેરવામાં આવે છે.
જમીન પહાડી ઢોળાવવાળી જમીન
તાપમાન – 150 થી 280 સે
વરસાદ – 150 થી 200 સેમી
ઉત્પાદનકરતા રાજયો – કર્ણાટક, કેરલ, તમિલનાડુ
કર્ણાટકનો કૂર્ગ પ્રદેશ કૉફી ઉત્પાદન માટે જાણીતો છે

  • રોકડિયા પાકો
  • કપાસ

ચીન અને અમેરિકા પછી ભારત ત્રીજા નંબરનું ઉત્પાદક રાષ્ટ્ર છે
કપાસનો ઉપયોગ સુતરાઉ કાપડના કાચા માલ તરીકે, કપાસિયાનું તેલ ખાદ્ય તેલ તરીકે તેમજ કપાસિયાં અને તેનો ખોળ દુધાળાં પશુઓના દાણ તરીકે વપરાય છે.
કપાસ ખરીફ પાક છે.
જમીન – કાળી અને ખનીજ દ્રવ્યોના વધુ પ્રમાણવાળી ફળદ્રુઅપ લાવારસની તથા
લાંબો સમય ભેજ સંગ્રહી શકે તેવી જમીન તેને વધુ માફક આવે છે.
તાપમાન – 200 થી 350 સે
વરસાદ – 30 થી 70 સેમી
હિમથી પાકને નુક્સાન થાય છે.
ઉત્પાદનકરતા રાજયો – ગુજરાત, મહારાષ્ટ્ર, પંજાબ, હરિયાણા,આંધ્ર પ્રદેશ, કર્ણાટક,
તમિલનાડુ, મધ્ય પ્રદેશ,રાજસ્થાન
ગુજરતનો કાનમ પ્રદેશ ઉત્તમ કપાસ ઉત્પાદન માટે જાણીતો છે
આ ઉપરાંત રાજકોટ,વડોદરા તથા સુરેન્દ્રનગર કપાસના ઉત્પાદન માટે જાણીતા છે.

  • શેરડી

વિશ્વમાં ભારત વાવેતરમાં પ્રથમ અને ઉત્તપાદનમાં બીજા સ્થાને છે
શેરડીમાંથી ગોળ,ખાંડ અને ખાંડસરી બને છે.
ગુજરાતમાં કોડીનાર,બારડોલી,ગણદેવીવગેરે સ્થળોએ ખાંડની મિલો આવેલ છે.
ગુજરાતમાં ખાંડની મોટા ભાગની મિલો સહકારી ધોરણે ચાલે છે.
જમીન લાવાની કાળી કે નદીઓના મુખત્રીકોણ પ્રદેશની ફળદ્રુપ જમીન
તાપમાન – 210 થી 270 સે     ગરમ ભેજ વાળી આબોહવા
વરસાદ – 75 થી 100 સેમી
ઓછા વરસાદ વાળા વિસ્તારમાં સિંચાઇથી આ પાક લેવામાં આવે છે.
ઉત્પાદનકરતા રાજયો – ઉત્તરપ્રદેશ, મહારાષ્ટ્ર, તમિલનાડુ આંધ્રપ્રદેશ, કર્ણાટક,
પંજાબ, હરિયાણા,ગુજરાત
ભારતમાં શેરડીના કુલ ઉત્પાદનના 50% ઉત્પાદન એકલા ઉત્તર પ્રદેશમાં જ થાય છે. ગુજરાતમાં દક્ષિણ ગુજરાત અને સૌરાષ્ટ્રમાં શેરડી વધુ થાય છે.

  • શણ

વિશ્વમાં બાંગ્લાદેશ પછી ઉત્પાદન ભારત બીજા સ્થાને છે.
જમીન નદીઓના મુખત્રીકોણ પ્રદેશની કાંપની
તાપમાન – 300 થી 400 સે
વરસાદ 100 સેમી કરતા વધુ
ઉત્પાદન કરતા રાજયો – પ.બંગાળાના ગંગાનો મુખત્રિકોણ પ્રદેશ, અસમ, બિહાર, ઓરિસ્સા, ઉત્તરપ્રદેશ,
શણમાંથી કંતાન, કોથળા, સાદડી,દોરડાં થેલીઓ,પગરખાં,હસ્ત કલાકારીગરીના નમૂનાઓ વગેરે બને છે.

  • તમાકુ

જમીન રેતાળ, ગોરાડુ જમીન માફક આવે છે.
તાપમાન – 20 સે
વરસાદ – 100 સેમી
તમાકુના પાક માટે આબોહવા કરતા જમીન વધુ નિર્ણાયક પરિબળ છે.
ઉત્પાદનકરતા રાજયો – આંધ્રપ્રદેશ, ગુજરાત, ઉત્તરપ્રદેશ, કર્ણાટક
ગુજરાતમાં ખેડા જિલ્લો તથા આણંદ જિલ્લો, ચરોતર પ્રદેશ તમાકુના ઉત્પાદન માટે જણીતા છે
ચરોતર સોનેરી પાનના મુલક તરીકે ઓળખાય છે
દેશની તમાકુનો પાંચમો ભાગ નિકાસ કરવામાં આવે છે.
મોટા ભાગની તમાકુ યુ.કે અને રશિયામાં નિકાસ થાય છે.

  • રબર

રબરનો ઉપયોગ વિવિધ ઔધોગિક ઉત્પાદનનોમાં કરવામાં આવે છે.
રબરમાંથી મુખ્યત્વે ટાયર અને ટુયબ બનાવવામાં આવે છે.
જમીન પહાડી જમીન
તાપમાન – ગરમ ભેજવાળી
વરસાદ – વધુ વરસાદ
ઉત્પાદનકરતા રાજયો – કેરલ, તમિલનાડુ, કર્ણાટક, અસમ, ત્રિપુરા
વિશેષતા– ભારત વિશ્વમાં પાંચમાં સ્થાને
ફળફળાદિ અને શાક ભાજીની તથા ફુલોની ખેતી
ભારતમાં કેળાં, કેરી, સફરજન, દ્રાક્ષ, નાસપતી, નારંગી વગેરેને ખેતી થાય છે
કેળાં – તમિલનાંડુ,મહારાષ્ટ્ર
સફરજન – હિમાચલ,જ્મ્મુ-કશ્મીરની ખીણ વિસ્તાર
દ્રાક્ષ – ઉત્તરંચલ,મહારાષ્ટ્ર,હિમાચલ પ્રદેશ,જમ્મુ-કશ્મીર,તમિલનાડુ,આંધ્રપ્રદેશ
ફૂલોની ખેતી – ગુલાબ, જૂઇ, મોગરો વગેરે ફૂલોની ખેતી થાય છે
તેજાના તથા મસાલા – તજ, લવિંગ, એલચી, મરી વગેરે

 
Leave a comment

Posted by on માર્ચ 9, 2011 in પ્રકરણ

 
 
%d bloggers like this: